ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΓΑΜΟΣ

Του Γεωργίου Αποστολάκη

Εκδόσεις Λιβάνη - 290 σελίδες

ΕΠΑΙΝΟΣ από την ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΓΑΜΟΣ ΕΡΩΤΑΣ & ΛΟΓΟΣΤΕΜΑ, ΠΡΟΞΕΝΙΟ, ΚΛΕΨΑ, ΑΡΡΑΒΩΝΑΣ, ΓΑΜΟΣ & ΑΝΤΙΓΑΜΟΣ

Αξίζει τον κόπο να ταξιδέψει κανείς πίσω στο χρόνο και να γνωρίσει όλη τη διαδικασία του γάμου στην Κρήτη, όπως γινόταν στα μέσα περίπου του εικοστού αιώνα, που δεν υπήρχαν στα χωριά αυτοκίνητα, ρεύμα, βρύσες και τηλέφωνα και διαρκούσε σχεδόν μια εβδομάδα.

Στην αρχή του έργου, γίνεται μια σύντομη ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΚΡΗΤΙΚΟΥΣ ΤΟΥ ΧΘΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ, περιγράφονται τα χαρακτηριστικά  και ιδιαιτερότητες της εποχής, καθώς επίσης υπάρχει αντίστοιχο φωτογραφικό υλικό για κάθε νομό της Κρήτης. Στη συνέχεια εξιστορούνται αναλυτικά τα κεφάλαια: ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΣΤΕΜΑ, ΠΡΟΞΕΝΙΟ, ΑΠΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΚΟΠΕΛΙΑΣ, ΑΡΡΑΒΩΝΑΣ, ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΓΑΜΟΣ ΣΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ.

Στο πρώτο κεφάλαιο, ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΣΤΕΜΑ, περιγράφεται ο έρωτας των δυο νέων και οι δυσκολίες που αντιμετώπιζαν, κυρίως στη μεταξύ τους επικοινωνία λόγω των αυστηρών αρχών και των περιορισμών που είχαν περισσότερο τα κορίτσια. Με την αποδοχή της σχέσης των δύο νέων από τις δυο οικογένειες, ακολουθούσε το λογόστεμα, όπου πήγαινε η οικογένεια του νέου στο σπίτι της κοπελιάς και της έβαζαν δακτυλίδι, ενώ όριζαν και ημερομηνία για τον επίσημο αρραβώνα.

Στο ΠΡΟΞΕΝΙΟ περιγράφονται οι περιπτώσεις όπου μεσολαβούσε κάποιος τρίτος, ο προξενητής, να ενώσει τις τύχες δυο ανθρώπων. Ο προξενητής έπρεπε να ήταν άνθρωπος αξιοσέβαστος, συνήθως μεγάλης ηλικίας, με βαρύνουσα γνώμη. Παρουσιάζονται αναλυτικά οι ενέργειες του, η επίσκεψη του συνήθως στο σπίτι της κοπελιάς και ο διάλογος με τους γονείς της, αφού οι άντρες ήταν εκείνοι που έπαιρναν την πρωτοβουλία για το προξενιό.

Στο επόμενο κεφάλαιο, ΑΠΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΚΟΠΕΛΙΑΣ, περιγράφονται οι λόγοι για τους οποίους δυο οικογένειες δεν ήθελαν τη σχέση των δυο νέων. Οι κυριότεροι από αυτούς, ήταν οι πατρογονικές διαφωνίες μεταξύ των οικογενειών, η μεσολάβηση τρίτου, συνήθως πλουσίου που ήθελε να τους χωρίσει. Επίσης οι περιπτώσεις κατά τις οποίες ο ένας εκ των δυο νέων ήταν πλούσιος και ο άλλος φτωχός και η περίπτωση που οι δυο οικογένειες είχαν αντίθετες πολιτικές αντιλήψεις. Όλα αυτά, οδηγούσαν το νέο να κλέψει την κοπελιά στα μέσα του εικοστού αιώνα, περιπτώσεις όμως που δεν απέχουν πολύ και από τη σημερινή πραγματικότητα.

Στο κεφάλαιο του ΑΡΡΑΒΩΝΑ, περιγράφεται ο αρραβώνας ενός ζευγαριού μεσαίας κοινωνικής τάξης, εκπροσωπώντας και τις τρεις παραπάνω περιπτώσεις ζευγαριών. Για τον αρραβώνα, το οι γονείς των νέων που κατάγονταν από την επαρχία, συνήθιζαν να πηγαίνουν στην πρωτεύουσα πόλη του νομού, προκειμένου να αγοράσουν δώρα και χρυσαφικά, οι γονείς του νέου για την κοπελιά και αντίθετα (σελ 118). Η τελετή του αρραβώνα γινόταν συνήθως στο πατρικό σπίτι της νέας, ενώ οι καλεσμένοι ήταν συνήθως δεκάδες ή και εκατοντάδες. Περιγράφονται αναλυτικά οι συζητήσεις της μητέρας και της κόρης, με τις καθιερωμένες συμβουλές της μάνας για τη συμπεριφορά της κόρης στον αυριανό σύζυγο της, καθώς και του ρόλου της σωστής νοικοκυράς. Σε αυτή την ενότητα, περιγράφονται αναλυτικά και απεικονίζονται τα προικιά της νύφης στο σύνολο τους, όπως και ολόκληρη η διαδικασία μετατροπής του μαλλιού των προβάτων σε περίτεχνα υφαντά του αργαλειού (σελ 155). Οι νέοι πλέον, αν και αρραβωνιασμένοι, δεν είχαν το δικαίωμα να μένουν ούτε στιγμή μόνοι, ενώ ακόμα και σε κοινωνικές εκδηλώσεις συμμετείχαν με τη συνοδεία ανθρώπου του στενού οικογενειακού περιβάλλοντος…

Το επόμενο και σπουδαιότερο κεφάλαιο είναι αυτό του ΓΑΜΟΥ, στο οποίο περιγράφονται αναλυτικά όλες οι ενέργειες, τόσο κατά την προετοιμασία, όσο και κατά το τελετουργικό του γάμου. Σημαντικό θέμα ήταν για το ζευγάρι η επιλογή του κουμπάρου, όπου συνήθως ήταν αυτός που τους είχε βαφτίσει ή και εγκάρδιος φίλος του γαμπρού ή της νύφης. Αρκετό καιρό νωρίτερα, έπρεπε οι συμπέθεροι να “κλείσουν” τα μουσικά συγκροτήματα, τους λυράρηδες, καθώς επίσης και τα καφενεία στα οποία θα γινόταν το τραπέζι. Αν ήταν καλοκαίρι, το γλέντι μπορούσε να γίνει σε ανοιχτό χώρο, όπως στην πλατεία του χωριού για να χωρέσουν τα δυο μεγάλα σόγια και οι εκατοντάδες ή χιλιάδες των καλεσμένων. Οι συμπέθεροι επέλεγαν επίσης “καλεστές”, ανθρώπους έμπιστους, σοβαρούς κι ευγενικούς, που αναλάμβαναν να καλέσουν όλους τους χωριανούς πόρτα – πόρτα. Την Παρασκευή, οι άντρες έφτιαχναν πρόχειρες πυροστιές και το “κελαρικό”, το κελάρι, κοντά στην πλατεία του χωριού, όπου θα αποθηκευόταν τα τρόφιμα, θα ψηνόταν τα αρνιά και απ’ όπου θα γινόταν η γενικότερη προετοιμασία για το φαγητό.

Το Σάββατο γινόταν οι μεταφορά των προικών στο σπίτι του γαμπρού από τους μεταφορείς των προικιών, διαδικασία για την οποία υπάρχει πλούσιο φωτογραφικό υλικό (σελ 222- 230). Στη συνέχεια της ενότητας περιγράφονται τα δυο γλέντια των οικογενειών που ξεκινούσαν από νωρίς το Σάββατο και τελείωναν αργά το πρωί της Κυριακής, καθώς επίσης περιγράφεται ο χορός της νύφης και οι βασικότεροι χοροί για τους οποίους υπάρχουν αντίστοιχες φωτογραφίες (σελ 234 - 241).

Την Κυριακή, τη μέρα του γάμου, περιγράφεται αναλυτικά η διαδικασία όπου ο γαμπρός συνοδευόμενος από το σόι του, πήγαινε να πάρει τη νύφη από το σπίτι, να πάνε και οι δυο οικογένειες πλέον μαζί στην εκκλησία (σελ 248), ενώ υπάρχει αρκετά πλούσιο φωτογραφικό υλικό για την τελετή του γάμου. Στη συνέχεια περιγράφεται το γλέντι, το οποίο συνεχιζόταν το πρωί σε συγγενικό ή φιλικό σπίτι, όπου σύμφωνα με την παράδοση έμενε το ζευγάρι σε ξεχωριστά δωμάτια… Η τελευταία μέρα του γάμου ήταν η Δευτέρα, που συνεχιζόταν το γλέντι και το φαγοπότι, ενώ όλοι οι συγγενείς και φίλοι πήγαιναν στο σπίτι του ζευγαριού να ξεσακιάσουν τα προικιά και να τα στολίσουν (σελ 279). Ακολουθούσε ξανά φαγοπότι και επιτέλους μετά τη λήξη του, το ζευγάρι μένει μόνο του για πρώτη φορά.

Το τέλος του γάμου γινόταν με τον ΑΝΤΙΓΑΜΟ, που την επόμενη Κυριακή το ζευγάρι καλούσε τους κουμπάρους, τους συγγενείς και τους στενούς φίλους να καμαρώσουν τα εκτεθειμένα προικιά, να φάνε και να πιουν.

Μέσα από αυτό το βιβλίο, έχει καταβληθεί κάθε προσπάθεια από το συγγραφέα, να αποδοθεί όσο το δυνατόν η πιστότερη και χωρίς αποκλίσεις περιγραφή του ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥ ΚΡΗΤΙΚΟΥ ΓΑΜΟΥ, ο οποίος παρουσιάζει ομοιότητες και με άλλες περιοχές της Ελλάδας, όπως αυτός γινόταν στα μέσα του εικοστού αιώνα.


Αγοράστε αυτό το βιβλίο από το www.cretashop.eu